Artikel over klimaatverandering

In opdracht van DeFirma heb ik voor BureauLeiding een artikel geschreven over klimaatverandering. Daarvoor heb ik Erik Kraaij geïnterviewd, directeur van de Unie van Waterschappen. Hier het artikel:

Het water komt!

Waterschappen werken aan gevolgen klimaatverandering

Het klimaat verandert en de waterschappen in ons land beseffen als geen ander dat we tot actie moeten overgaan om Nederland veilig en leefbaar te houden. Waterschappen willen bijdragen om Nederland klimaatbestendig te maken door de watersystemen aan te passen en daarbij in te zetten op veerkracht, weerstand en aanpassingsvermogen. Erik Kraaij, directeur van de Unie van Waterschappen, geeft zijn visie op de klimaatverandering en wat de waterschappen kunnen doen om ons land daartegen te beschermen.

De gevolgen van klimaatverandering
Er zijn 27 waterschappen, verdeeld over heel Nederland. Die zijn verenigd in de koepelorganisatie Unie van Waterschappen. De taken van de UvW zijn gezamenlijk beleid formuleren en de belangen behartigen van de waterschappen, zowel in Den Haag als in Brussel. Veel van het nieuwe beleid heeft te maken met klimaatverandering. Want dat zal grote gevolgen hebben. â??Het belangrijkste gevolg van het veranderende klimaat is dat de zeespiegel zal stijgen,â?? vertelt Erik Kraaij. â??Deskundigen zijn er nog niet over eens hoeveel het precies zal zijn, maar alles wijst erop dat we toch wel moeten denken aan een stijging van een meter à anderhalf in deze eeuw. We zullen ook te maken krijgen met hogere afvoeren van rivieren. Door temperatuurstijging komt er namelijk meer smeltwater vanuit de bergen naar Nederland. Dat komt allemaal in onze delta terecht. Daarnaast zullen windpatronen gaan veranderen. Tijdens perioden van hoog water kan het dus ook flink gaan stormen en worden de golven dus nog hoger. Maar er is niet alleen sprake van wateroverlast. Door de droge zomers die we gaan krijgen, zullen we rekening moeten houden met lage rivierwaterstanden. Daarop moeten we inspelen met onze zoetwaterinrichting. De verschillen tussen droge en natte perioden worden extremer. Hier gaan we ons waterbeheer op inrichten. Enerzijds door de waterveiligheid te verhogen, dus de dijken langs de rivieren en de kust, en anderzijds door de zoetwatervoorziening te verbeteren. In eerste instantie zal de discussie gaan over de nieuwe veiligheidsnormen die we gaan hanteren in de toekomst. Tegenwoordig is er een kans van 1 op 10.000 dat een dijk langs de kust doorbreekt. Voor een dijk langs de rivieren is die kans 1 op 1.250. De vraag is nu of die normen nog steeds voldoende waarborgen bieden. De waarde van de gebieden achter de dijken is namelijk flink gestegen sinds de normen voor de dijken in 1960 werden ingesteld.â??

Maatschappelijke bewustwording
In toenemende mate groeit het besef dat er iets moet gebeuren om ons land goed te kunnen bescherming tegen de klimaatverandering, aldus Erik Kraaij: â??Dat heeft natuurlijk vooral te maken met het advies van de Deltacommissie. Bovendien neemt de maatschappelijke bewustwording op het gebied van klimaatverandering alleen maar toe. Een jaar of drie geleden was het nog vooral een discussie tussen techneuten en wetenschappers, maar nu leeft het breed in de politiek en de maatschappij. En omdat het probleem zich voornamelijk zal manifesteren in water, is iedereen er nu van overtuigd dat we hier goed op voorbereid moeten zijn. Dit is voor ons een voordeel bij beleidsvorming. Waterschappen hebben zich altijd al aangepast aan veranderende omstandigheden. Ze zijn in de middeleeuwen ontstaan omdat boeren hun land wilden beschermen tegen overstromingen. Samen legden ze een dijkje aan om hun gebied, zodat ze er veilig konden wonen en gewassen verbouwen. Door de eeuwen heen hebben we ons steeds weer aangepast aan de veranderende omstandigheden in Nederland. Denk bijvoorbeeld aan de stormvloeden. Nu doen we het onder de noemer klimaatverandering, maar in feite zijn we nog steeds met hetzelfde bezig. Het is alleen een stuk ingewikkelder geworden door de vele inwoners en belangen die we inmiddels hebben. Bovendien moeten we nu sneller actie ondernemen, omdat de veranderingen in het klimaat snel optreden. De wetenschap laat zich steeds duidelijker uit over waar klimaatverandering toe gaat leiden en daardoor hebben wij steeds betere uitgangspunten waar we naartoe kunnen werken. Natuurlijk moeten we daarbij wel zo flexibel blijven dat we de ruimte hebben om onze inspanningen tijdelijk te intensiveren als dat nodig is.â??

Waterstijging aan beide kanten
Het smeltwater dat vanuit de berggebieden richting Nederland stroomt, kan door de toenemende hoeveelheid water voor problemen gaan zorgen in de toekomst. De waterschappen kunnen hiertegen op twee manieren maatregelen nemen, geeft Erik Kraaij aan: â??Ten eerste moeten de dijken langs onze grote rivieren hoger en sterker worden. Daar zijn we op dit moment bijvoorbeeld mee bezig door middel van het programma Ruimte voor de Rivier. Ten tweede moeten we kijken hoe we omgaan met de waterstijging aan beide kanten, aangezien er niet alleen extra water naar de zee stroomt, maar ook de zeespiegel stijgt. Al dit water komt bijvoorbeeld in de Zeeuwse delta samen. We moeten dus goed nadenken over hoe we in de toekomst de deltawerken willen bedienen en wellicht willen veranderen. Het kan best zijn dat we naar andere technische oplossingen moeten zoeken om het water beter naar zee af te voeren. Dit zal vooral spelen in Zeeland en rondom Rotterdam. Om even een voorbeeld te noemen: de stormvloedkering in de Nieuwe Waterweg kan tijdens storm en hoog water dicht om Rotterdam te beschermen. Maar aan de andere kant komt er veel water van de rivieren naar Rotterdam en Dordrecht en zo worden deze steden dan van de andere kant bedreigd, omdat het water niet weg kan door de gesloten stormvloedkering. Wij denken nu dus na om bijvoorbeeld onder Rotterdam door voorzieningen te treffen waardoor dat water wel weg kan. In Drenthe gebeurt al iets soortgelijks, maar dan kleinschaliger. Meppel is namelijk een stad die van allerlei kanten te maken heeft met water. Als door een noordwesterstorm het water in het IJsselmeer hoog wordt opgevoerd, kan het water uit de rivieren ten oosten van Meppel niet weg en dan stuwt het bij Meppel op. In het Dwingelderveld in Drenthe wordt daarom nu landbouwgrond omgezet in natuur. Water dat in het Dwingelderveld valt, wordt langer in dit gebied vastgehouden. Deze maatregel verkleint het risico op overstroming van het lager gelegen Meppel.â??

Ruimte voor de Rivier
Het programma Ruimte voor de Rivier werd net al even aangehaald. Dit is een landelijk programma dat is ontstaan na de laatste situatie van hoog water op de grote rivieren, vertelt Erik Kraaij: â??In 1995 en in 1998 bleken onze dijken nog maar net toereikend te zijn bij hoog water. Een paar gebieden zijn toen zelfs nog uit voorzorg ontruimd. Ruimte voor de Rivier is een programma waarbij we voor alle plekken langs de grote rivieren, zoals de Rijn, de Waal, de Lek en de IJssel, hebben gekeken waar we met hoge rivierwaterafvoeren rekening moeten houden met dijkverhoging of meer ruimte gecreëerd moet worden voor de rivier. Dit laatste kan bijvoorbeeld door rivieren af te graven of dijken te verleggen. Als er maar meer water door kan. In elk gebied moet er 16.500 km3 rivierwater per seconde worden afgevoerd en per locatie bekijken hoe we dat het beste kunnen doen. Bij Zutphen en Deventer wordt Ruimte voor de Rivier bijvoorbeeld gecombineerd met een stuk natuurontwikkeling of stadsuitbreiding. Het ligt er maar net aan hoe het uitkomt.â??

Overbelaste rioleringen
Een ander waterprobleem waar we in de toekomst mee te maken gaan krijgen is overbelasting van rioleringssystemen door de toenemende hevigheid van extreme buien. Erik Kraaij: â??Het weerpatroon kan grilliger worden en dat betekent meer hevige regenval. Ons rioleringssysteem is daar niet op berekend, aangezien bij de aanleg daarvan werd uitgegaan van gemiddelden en niet van extremen. Als er dus ineens heel veel water tegelijk naar beneden komt, kan het geen kant op, ook omdat we vooral in stedelijke gebieden de afgelopen jaren heel veel open ruimte hebben dichtgebouwd. Er zijn niet veel parken en dergelijke meer om water af te voeren en daardoor komen vaker huizen en straten blank te staan. Het is vaak ondoenlijk om die hele riolering op de schop te nemen voor die incidentele buien. Dus moeten we de schade beperken en zo veel mogelijk ruimte creëren om dat water tijdelijk op te vangen. Bijvoorbeeld door bestaande parken meer te gaan uitrusten met vijvers, zodat hevige regenval hier tijdelijk opgevangen kunnen worden. Maar toch moeten bewoners er in de toekomst rekening mee houden dat extreme buien voor overlast kunnen zorgen. Hopelijk niet te veel in huizen, maar straten die blank staan kunnen we niet altijd vermijden.â??

Toenemende verzilting
De kustprovincies kunnen door de stijgende zeespiegel te maken krijgen met toenemende verzilting. Erik Kraaij legt uit wat dit voor gevolgen heeft: â??We hebben altijd in de kustgebieden al te maken gehad met brak grondwater. Door de zeespiegelstijging komt er meer landinwaartse druk van zout water. Gevolg daarvan is dat we meer te maken krijgen met het zogenaamde zoute kwel. In sommige van die gebieden liggen vlak achter de duinen intensieve landbouwgebieden. Landbouwers krijgen dus op den duur last van te zout grondwater. We pompen nu veel zout water weg daar, maar daardoor trekken we automatisch meer zout water aan en bovendien zakt de bodem steeds meer. Andere oplossingen zijn dus nodig, want de druk van het zoute water neemt alleen maar toe. Je zou daarbij kunnen denken aan andere vormen van landbouw, maar dat gaat wel heel ver. De landbouw zou ook verder landinwaarts verplaatst kunnen worden of we moeten ons watersysteem intensiever doorspoelen met zoet water. Maar daar zijn ook weer kosten aan verbonden, dus daar zal goed over nagedacht moeten worden.â??

Stem of voeg toe aan: