In mijn workshops vertel ik altijd waarom ik een bedrijf dat zichzelf drie keer in één alinea ‘betrouwbaar’ noemt niet zomaar vertrouw. In het verlengde daarvan kwam ik onlangs een artikel tegen over statement analysis. Dat is de analyse van het woordgebruik in verklaringen van getuigen en verdachten. Criminelen zijn (net als marketeers en politici) heel bedreven in het spelen met woorden om een waarheid te presenteren die voor hen zo gunstig mogelijk is.
Wrijving in de hersenen
In het kort draait statement analysis om het ontdekken van de wrijving die er bestaat in de hersenen tussen de waarheid (in het geheugengedeelte van de hersenen) en de leugen (in het verbeeldingsgedeelte). Daardoor kunnen verdachten anders gaan praten dan ze normaal doen. Tijdens de analyse wordt op allerlei zaken gelet, zoals:
- Beantwoordt de verdachte de oorspronkelijke vraag eigenlijk wel?
- Praat de verdachte in ik- of wij-vorm?
- Gebruikt de verdachte misleidende of onnodige woorden?
- Welke tijdsvorm wordt er gebruikt?
- Beantwoordt de verdachte een vraag met een tegenvraag om tijd te winnen?
Een voorbeeld
In het true crime magazine Koud Bloed, waarin ik het artikel over statement analysis van Godfried Nevels aantrof, wordt ook een praktijkvoorbeeld gegeven. Hiervoor gebruikt de auteur letterlijke delen uit verklaringen die gepubliceerd zijn in De Liquidatie Dossiers (sic) van Wim van de Pol en Vincent Verweij. Zo wordt Ad van Hout verhoord naar aanleiding van de moord op zijn broer Cor:
Vraag: En door wie?
Antwoord: Door Willem zelf. Ik zweer het. Ik sta gewoon te wachten. (…)
Vraag: Uit het niets?
Antwoord: Uit het niets. Ik zweer het, uit het niets. Hij heeft mijn hele familie kapot gemaakt. (…) Ze denken allemaal dat ik schatrijk ben. Dat ik allemaal geld heb. Ik zweer het op mijn kinderen, ik heb helemaal niks.
Je zou verwachten dat de toevoeging ‘ik zweer het’ het verhaal geloofwaardiger maakt. Maar net zoals ik al eerder aangaf bij het bedrijf dat zichzelf ‘betrouwbaar’ noemt, is het tegendeel het geval. Uit onderzoek blijkt bovendien dat uitspraken als ‘ik zweer het’ en ‘absoluut’ juist vaak worden gebruikt bij het afleggen van een valse verklaring.
Moraal van het verhaal
Als marketeer wil je graag alles zo mooi mogelijk vertellen. Maar gevoelsmatig heeft de doelgroep al snel door dat er iets niet klopt als je daarin te ver gaat. Net zoals onderzoekers op basis van statement analysis vreemd woordgebruik kunnen herkennen bij verdachten. Hou het dus eerlijk!
Interessant leesvoer
Meer informatie over statement analysis is te vinden op de site van de FBI, dit blog over statement analysis en de cases op statementanalysis.com. Op de laatstgenoemde site is ook een test te vinden waarmee je zelf je vaardigheden op dit gebied kunt testen. Ik blijf nog even oefenen…
Geef een reactie